به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، حسین لطیفی، مدیر و پژوهشگر گروه کلام اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، در نشست علمی بزرگداشت علامه طباطبایی و میراث علمی ایشان، با تبیین جایگاه این اندیشمند در تحول دانش منطق، بر ضرورت بازشناسی و احیای آثار منطقی کمترشناختهشده وی تأکید کرد.
این نشست روز دوشنبه ۲۵ آبانماه در تالار شیخ طوسی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی برگزار شد.
لطیفی با اشاره به کمتوجهی پژوهشگران به ابعاد منطقی اندیشه علامه طباطبایی، اظهار داشت: در مطالعات و آثار نوشتاری مربوط به شخصیت علمی علامه، بیشتر به جایگاه وی در تفسیر و فلسفه پرداخته شده است؛ در حالی که علامه در دانش منطق نیز دیدگاهها و ابتکارات ارزشمندی دارد که تاکنون کمتر مورد بررسی قرار گرفته است.
وی افزود: بخشی از آثار منطقی علامه در مجموعهای با عنوان رسائل، شامل هفت رساله، منتشر شده است که چند رساله از این مجموعه به مباحث منطق اختصاص دارد؛ با این حال، این آثار بهصورت محدود و در چاپهای قدیمی در دسترس قرار گرفتهاند و برخی نسخههای منتشرشده نیز از نظر کیفیت و دقت علمی با کاستیهایی همراه هستند.
مدیر و پژوهشگر گروه کلام اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی با تأکید بر ضرورت بازخوانی تاریخ منطق در جهان اسلام، بیان کرد: برای بررسی دقیقتر سیر تحول این دانش، میتوان منطقدانان مسلمان را بر اساس مکاتب و جریانهای علمی دستهبندی کرد؛ زیرا تقسیمبندی صرفاً بر اساس دورههای زمانی، همیشه نمیتواند تفاوت رویکردها و تحولات فکری این دانشمندان را بهدرستی نشان دهد.
لطیفی در تشریح این رویکرد، به دو جریان اصلی مکتب بغداد و مکتب ایران اشاره کرد و گفت: پس از ورود منطق به جهان اسلام از طریق ترجمه آثار ارسطو، دو جریان علمی در این حوزه شکل گرفت که مکتب بغداد با محوریت فارابی و مکتب ایران با محوریت ابنسینا شناخته میشود.
وی با اشاره به ویژگیهای مکتب بغداد، اظهار داشت: فارابی از چهرههای برجسته این جریان بود و پیروان این مکتب عمدتاً بر مبنای منطق ارسطویی حرکت میکردند. در این رویکرد، بیشتر تلاشها بر شرح، تفسیر و توضیح آثار ارسطو متمرکز بود و تغییر در ساختار اصلی منطق با استقبال چندانی مواجه نمیشد.
این پژوهشگر ادامه داد: ابنسینا نیز در مرحله نخست فعالیت علمی خود از منطق ارسطویی تأثیر پذیرفت و مباحث این دانش را در آثاری همچون شفا دنبال کرد؛ اما در ادامه، با ایجاد تحول در شیوه تنظیم مباحث منطق، آن را بر دو محور اساسی تصور و تصدیق سامان داد و زمینه شکلگیری رویکردی متفاوت در تدوین این دانش را فراهم کرد.
لطیفی با اشاره به جایگاه علامه طباطبایی در جریان معاصر منطق اسلامی، تصریح کرد: برای شناخت دیدگاههای منطقی علامه، بررسی یک اثر بهتنهایی کافی نیست و باید مباحث وی در حوزههایی مانند برهان، مغالطه، تحلیل و ترکیب نیز مورد توجه قرار گیرد.
وی با بیان اینکه آثار منطقی علامه در نوشتههای مختلف وی پراکنده است، افزود: بخشی از این مباحث در رسائل، آثار فلسفی، تفسیر المیزان، مقدمهای که بر کتاب روش اندیشه شهید مفتح نگاشته و مجموعه سهجلدی بررسیهای اسلامی قابل پیگیری است.
لطیفی با اشاره به گستردگی مباحث منطقی در تفسیر المیزان، خاطرنشان کرد: مباحث منطقی علامه در این تفسیر بهاندازهای قابل توجه است که گردآوری و تلخیص آنها میتواند زمینه تدوین اثری مستقل درباره دیدگاههای منطقی وی را فراهم کند.
تأکید علامه طباطبایی بر ضرورت بهرهگیری از علوم عقلی
مدیر و پژوهشگر گروه کلام اسلامی بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی در بخش دیگری از سخنان خود به مخالفتهای تاریخی با علوم عقلی و دانش منطق در جهان اسلام پرداخت و اظهار داشت: مخالفت با علوم عقلی تنها به یک جریان یا مذهب اختصاص نداشته است و در میان برخی اندیشمندان اهل سنت و شیعه نیز نمونههایی از این مخالفتها مشاهده میشود.
وی با اشاره به نقدهای جلالالدین سیوطی بر دانش منطق، بیان کرد: در طول تاریخ، برخی مخالفان معتقد بودند که نوشتههای منطقی و فلسفی با هدف دور کردن مسلمانان از معارف اهلبیت(ع) و بازداشتن آنان از پیروی کتاب و سنت رواج یافته است و بر همین اساس، فراگیری این علوم را مورد انتقاد قرار میدادند.
لطیفی با اشاره به پاسخ علامه طباطبایی به این دیدگاه در تفسیر المیزان، گفت: علامه این ادعا را نقد میکند و معتقد است رواج علوم عقلی را باید در چارچوب تقویت مبانی اندیشه اسلامی و تحقق اهداف دین بررسی کرد.
وی افزود: از منظر علامه، قرآن کریم در حوزههای مختلف، از جمله شناخت آفرینش، آسمان و زمین، انسان و دیگر پدیدههای هستی، بر تعقل و تفکر تأکید دارد و این آموزهها نشان میدهد که مسلمانان باید به فراگیری و بهرهگیری از علوم مختلف اهتمام داشته باشند.
این پژوهشگر با اشاره به شرایط سیاسی و اجتماعی دوران ائمه اطهار(ع)، خاطرنشان کرد: حکومتهای معاصر با ائمه(ع) که در تقابل با جایگاه علمی و معنوی آن بزرگواران قرار داشتند، از جریانها و ابزارهای مختلف برای محدود کردن ارتباط مردم با اهلبیت(ع) و جلوگیری از بهرهمندی آنان از علوم این خاندان استفاده میکردند.
لطیفی در جمعبندی مباحث خود بر اهمیت بازشناسی میراث منطقی علامه طباطبایی تأکید کرد؛ میراثی که در کنار آثار تفسیری و فلسفی وی، بخش مهمی از ابعاد علمی این اندیشمند را تشکیل میدهد و بررسی و انتشار دقیقتر آن میتواند زمینه بهرهمندی پژوهشگران از دیدگاههای منطقی وی را فراهم کند.
انتهای پیام/











نظر شما